Mortalidad en adolescentes paraguayos: estudio retrospectivo (2018-2022)
Palabras clave:
Adolescent mortality, Traffic accidents, suicideResumen
Introducción: La adolescencia conlleva riesgos para la salud con consecuencias a largo plazo. En Paraguay, el suicidio, los accidentes de tránsito y las complicaciones del embarazo adolescente figuran entre las principales causas de muerte, con desigualdades regionales y conocimiento limitado de estos patrones. Objetivo: Describir las causas y tendencias de mortalidad en adolescentes paraguayos durante 2018-2022, analizando diferencias por edad, sexo y región. Metodología: Estudio observacional, descriptivo y transversal de base poblacional. Se analizaron registros oficiales de defunciones de adolescentes de 10 a 18 años (2018-2022) de la Dirección General de Información Estratégica en Salud. Las variables fueron causa de muerte (CIE-10), edad y sexo. Se calcularon tasas por año, edad, sexo y causa, y se evaluaron tendencias mediante regresión lineal. Resultados: Se registraron 2.766 muertes (tasa: 44,87 por 100.000; IC 95 %: 43,21-46,57). Las principales causas fueron accidentes de tránsito (n=605; 9,81), suicidio (n=446; 7,23) y causas infecciosas (n=384; 6,23), el 51,9 % del total. Las tasas fueron mayores en varones y a los 15-18 años. Ninguna tendencia temporal fue significativa (p>0,05). La mayor carga de accidentes correspondió a la región Sur y la de suicidio al Chaco. Conclusión: La mortalidad adolescente en Paraguay muestra patrones persistentes de muerte prematura por lesiones externas, problemas de salud mental e infecciones, con diferencias por sexo y región. Se requieren políticas integrales en seguridad vial, prevención del suicidio, salud mental, salud sexual y reproductiva y servicios de salud, sobre todo en las regiones más afectadas.
Descargas
Referencias
1. Chaku N, Davis-Kean PE. Positioning adolescence in the developmental timeline. J Res Adolesc. 2024;34(4):1191-1200. https://doi.org/10.1111/jora.12928
2. The Psychodynamic Formulation Collective. Psychodynamic formulation: an expanded approach. Hoboken (NJ): Wiley; 2022. https://doi.org/10.1002/9781119909804
3. Stemmann A. Topographies of adolescence. In: Spaces of adolescence: contemporary German-language youth literature in topographical perspective. Stuttgart: Palgrave Macmillan; 2023. p. 1-17. https://doi.org/10.1007/978-3-476-05916-1_1
4. Roșu CA. Adolescența – o vârstă între vârste. In: Scheau I, Opriş D, Negru M, editors. Educaţie şi valori în şcoala contemporană. Provocări şi modele. Cluj-Napoca: Editura Eikon; 2023. p. 91-97. https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=1201512
5. Greš A, Staver D, Šakić B, Radovančević LJ. Risky behaviour among adolescents. Scr Med. 2023;54(2):201-206. https://doi.org/10.5937/scriptamed54-43365
6. Bulycheva EV. Adolescents' relationships with the social environment as a factor of protection against risky behaviours. Natl Psychol J. 2023;49(1):88-101. https://doi.org/10.11621/npj.2023.0108
7. Dong Y, Hu P, Song Y, Dong B, Zou Z, Wang Z, et al. National and subnational trends in mortality and causes of death in Chinese children and adolescents aged 5-19 years from 1953 to 2016. J Adolesc Health. 2020;67(5S):S3-S13. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2020.05.012
8. Strong KL, Pedersen J, White Johansson E, Cao B, Diaz T, Guthold R, et al. Patterns and trends in causes of child and adolescent mortality 2000-2016: setting the scene for child health redesign. BMJ Glob Health. 2021;6(3):e004760. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2020-004760
9. Uzunov AV, Meca DC, Cîrstoiu MM. Mortalitatea maternă şi fetală în rândul pacientelor adolescente. Ginecologia.ro. 2022;4(38):22. https://doi.org/10.26416/Gine.38.4.2022.7387
10. Castellano Torres E, Morel Burgos L. Las desigualdades en la niñez y adolescencia de Paraguay: un monitoreo para no dejar a nadie atrás. Asunción: Coordinadora por los Derechos de la Infancia y la Adolescencia (CDIA); 2021. 138 p. https://www.cdiaobserva.org.py/wp-content/uploads/2024/03/Informe-Desigualdades-11marzo2024-1.pdf
11. Torales J, Barrios I, Tullo-Gómez JE, Melgarejo O, Gómez N, Riego V, et al. Suicides among children and adolescents in Paraguay: an 18-year national exploratory study (2004-2022). Int J Soc Psychiatry. 2023;69(7):1649-1657. https://doi.org/10.1177/00207640231169656
12. Taniguchi H, Shaikh MA. Prevalence and correlates of physical fighting among adolescents in Paraguay: findings from the 2017 national school-based health survey. PLoS One. 2022;17(12):e0279402. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0279402
13. Aguilar G, Miranda AE, Rutherford GW, Muñoz S, Hills N, Samudio T, et al. Mortality rate and predictors in children under 15 years old who acquired HIV from mother to child transmission in Paraguay. AIDS Behav. 2018;22(Suppl 1):99-104. https://doi.org/10.1007/s10461-018-2053-1
14. United Nations Population Fund. 2020 orange book of results – volume 3: key results achieved at the country level. New York: United Nations; 2023. https://doi.org/10.18356/9789210057738
15. Tunesi S, Tambuzzi S, Decarli A, Cattaneo C, Russo AG. Trends in mortality from non-natural causes in children and adolescents (0-19 years) in Europe from 2000 to 2018. BMC Public Health. 2023;23(1):2223. https://doi.org/10.1186/s12889-023-17040-5
16. Zavala M. Factores psicosociales intervinientes en el intento de suicidio de adolescentes paraguayos. Rev Cient Arbitr Fund MenteClara. 2022;7:283. https://fundacionmenteclara.org.ar/revista/index.php/RCA/article/view/283
17. Bjorkman C, Rice T. Adolescent suicidality and homicidality: who is at risk? In: Dodson NA, editor. Adolescent gun violence prevention: clinical and public health solutions. Cham: Springer; 2021. p. 101-111. https://doi.org/10.1007/978-3-030-84710-4_8
18. Neal S, Mahendra S, Bose K, Camacho AV, Mathai M, Nove A, et al. The causes of maternal mortality in adolescents in low and middle income countries: a systematic review of the literature. BMC Pregnancy Childbirth. 2016;16(1):352. https://doi.org/10.1186/s12884-016-1120-8
19. Liu L, Villavicencio F, Yeung D, Perin J, Lopez G, Strong KL, et al. National, regional, and global causes of mortality in 5-19-year-olds from 2000 to 2019: a systematic analysis. Lancet Glob Health. 2022;10(3):e337-e347. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(21)00566-0
20. World Health Organization. Global health estimates. Geneva: WHO; 2024. https://www.who.int/data/global-health-estimates
Descargas
Publicado
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2026 Carlos Miguel Rios-González, Miriam Espínola-Canata, Marta Ferreira-Gaona, Julieta María Méndez-Romero, Juan Edgar Tullo-Gómez, Gladys Mercedes Estigarribia-Sanabria, Ana Carolina Aguilar-Rabito, Silvia Stella Araújo Pino, Gloria Celeste Aguilar-Barreto

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
